“Lopen. Klimmen. Steeds hoger. En waarvoor?”, aldus de voice-over in de trailer van Le sommet des Dieux (‘De top van de goden’). In deze Franse animatiefilm uit 2021 staat het beklimmen van de Mount Everest centraal. Het gaat over vragen als: wie was de eerste alpinist die deze berg beklom? En wat bezielt klimmers om deze levensgevaarlijke tocht te ondernemen? “Waarom hoger klimmen?”, vervolgt de voice-over. “Om de eerste te zijn? Als je er eenmaal de smaak van hebt te pakken, kun je niet meer zonder. Niets anders doet er dan nog toe. Sommigen zoeken naar de zin van het leven. Klimmen is de enige manier waarop ik me levend voel. Voor anderen is de berg geen doel, maar een pad. Als je daar eenmaal bent, kun je alleen maar doorgaan.” … Lopen. Klimmen. Steeds hoger ... En waarvoor?
“Zoekt de Heer, gij allen, zachtmoedigen van het land”, aldus Sefanja in de eerste lezing, “… zoekt de gerechtigheid, zoekt de zachtmoedigheid.”
De profeet Sefanja leeft in een turbulente en onrustige tijd. Oorlogsdreiging behoort tot de vanzelfsprekendheden van het dagelijks leven. Het Noordrijk Israël is door Assyriërs veroverd, en ook het Zuidrijk Juda wordt door Babyloniërs bedreigd. En dan wordt bij werkzaamheden aan de Tempel in Jeruzalem het Boek der Wet gevonden. Deze vondst vormt voor de koning de aanleiding om het godsdienstig leven geheel en al te hervormen. Hij laat heidense offerplaatsen afbreken, ontslaat alle afgodenpriesters, en maakt van Jeruzalem het godsdienstig centrum van het land.
Volgens Sefanja hebben de Israëlieten de verovering door de Assyriërs en de dreiging vanuit Babylon aan zichzelf te danken. Het heil komt van God, aldus de profeet tot het volk, en niet van andere goden en volken. Hij roept hen dan ook op om zich te bekeren, en hun leven te veranderen. Zij moeten zich weer tot God richten, hem zoeken, alsmede gerechtigheid en barmhartigheid in praktijk brengen. Is ook hier, figuurlijk gesproken, sprake van: lopen, klimmen, steeds hoger? Van bergen die geen doel op zich zijn, maar een pad?
“Toen Jezus de menigte zag”, aldus de lezing uit het evangelie, “ging Hij de berg op en, nadat Hij zich had neergezet, kwamen zijn leerlingen bij Hem.”
Ook Jezus leeft in een maatschappij, die veel minder rooskleurig is, dan we zullen denken. Zo is hij genoodzaakt naar Galilea te gaan om aan de gewelddadigheden te ontkomen, die schering en inslag zijn, en vaak ook een politieke grondslag hebben. Johannes de Doper is al opgepakt, en zal vanwege zijn opvattingen en activiteiten worden berecht. Ook zijn er groepen vrijheidsstrijders op de achtergrond met hun aanslagen bezig, om alles wat niet met de Joodse wetten en leer strookt, te bestrijden.
Tegen deze achtergrond spreekt Jezus op een berg een groep leerlingen toe: “zalig de armen van geest, want aan hen is het Koninkrijk der hemelen. Zalig de treurenden, want zij zullen getroost worden … Zalig die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.”
Zalig die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid … In feite gaat het hier om een menselijke mentaliteit, om een houding die zich in verschillende facetten laat zien. De zaligsprekingen richten zich tot de zogenaamde ‘armen van geest’: een groep mensen die als een soort maatschappelijke ‘out-group’ steeds weer moet opbotsen tegen de complexe en turbulente samenleving waarin zij leeft. Op verschillende manieren krijgt zij het zwaar te verduren, juist omdat zij haar heil van God verwacht en niet van andere goden en volken, en zich volledig voor God, en haar medemensen, openstelt.
“Zalig die vervolgd worden omwille van de gerechtigheid, want van hen is het Koninkrijk der hemelen. Zalig zijt gij, wanneer men u beschimpt, vervolgt en valselijk van allerlei kwaad beschuldigt omwille van Mij. Verheugt u en juicht, want groot is uw loon in de hemel.”
Een complexe en turbulente samenleving mag ook die van ons - anno 2026 - worden genoemd, waarin we met onrechtvaardige, gewelddadige en respectloze handelingen te maken hebben, zoals: oorlogen, polarisatie, segregatie en onverdraagzaamheid, alsook geopolitieke en trans-Atlantische spanningen. En toch blijft het verlangen naar een vredige, gelukkige en tolerante maatschappij levend. De lezingen van vandaag raken aan dat verlangen. Door, aldus Sefanja en de zaligsprekingen, naar God te zoeken en daden van gerechtigheid concreet in praktijk te brengen, kan iets van dat Rijk van God, iets van dat Rijk van barmhartigheid en gerechtigheid, in onze samenleving en gemeenschap doorschemeren.
Eenvoudig zal dat niet altijd zijn. Soms zien we - om wat voor reden dan ook - er als een berg tegenop. Beklimmen we die spreekwoordelijke berg, ook al is die nog zo hoog als de Mount Everest? Of niet? Keren we om, en laten we de berg links liggen? Of gaan we de uitdaging wel aan, en is het een kwestie van: lopen, klimmen, en steeds hoger? Wat zal ons antwoord, wal zal onze reactie, hierop zijn? Amen.
1e
lezing: Sefanja 2, 3; 3, 12-13; 2e lezing: 1 Kor. 1, 26-31; evangelie: Matteüs 5, 1-12a
De evangelietekst uit de Willibrordvertaling 1978:
In die tijd, toen Jezus deze menigte zag, ging Hij de berg op en, nadat Hij zich had neergezet, kwamen zijn leerlingen bij Hem. Hij nam het woord en onderrichtte hen aldus: ‘Zalig de armen van geest, want aan hen behoort het Rijk der hemelen. Zalig de treurenden, want zij zullen getroost worden. Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten. Zalig die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden. Zalig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid ondervinden. Zalig de zuiveren van hart, want zij zullen God zien. Zalig die vrede brengen, want zij zullen kinderen van God genoemd worden. Zalig die vervolgd worden om de gerechtigheid, want hun behoort het Rijk der hemelen. Zalig zijt gij, wanneer men u beschimpt, vervolgt en lasterlijk van allerlei kwaad beticht om Mijnentwil: Verheugt u en juicht, want groot is uw loon in de hemel.’