Het zal waarschijnlijk niemand ontgaan zijn dat er vorige week tussentijdse verkiezingen waren in de Verenigde Staten, en dat de Democraten die gewonnen hebben. Er werd niet alleen van een Blue Wave gesproken, maar zelfs van een Blue Tsunami. Er is op veel plaatsen geschiedenis geschreven. Zo kunnen de Democraten in Texas voor het eerst sinds 1990 weer een senator naar Washington sturen, wint Peggy Flanagan als eerste inheemse vrouw een Senaatszetel, krijgt Texas voor het eerst een latina als gouverneur, en is Keisha Lance Bottoms voor de staat Georgia de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur in de Verenigde Staten.
“Een sterke vrouw, wie zal haar vinden”, hoorden we zojuist in de eerste lezing. “Haar waarde gaat uit boven die van kostbare koralen.”
Met het zogeheten loflied op de sterke vrouw, de eerste lezing van vandaag, eindigt het boek Spreuken. Dit laatste hoofdstuk begint met de woorden van Lemuël, de koning van Massa, die zijn moeder hem leerde. Maar liefst tweeëntwintig verzen - evenveel als het Hebreeuwse alfabet letters telt - wijdt de dichter aan de sterke vrouw. De beginletters van deze verzen vormen in alfabetische volgorde een zogeheten acrostichon, of lettervers. Aan zo’n acrostichon kon je niet alleen een geoefende schrijver herkennen, maar het diende ook als een praktisch geheugensteuntje.
De zoektocht naar de sterke vrouw wordt verwoord in de vorm van een retorische vraag: ‘Een sterke vrouw, wie zal haar vinden?’ Haar wijsheid en daadkracht worden geroemd. De zorg voor haar man, haar gezin, voor de armen en noodlijdenden tekent haar ten voeten uit. Vijfmaal komt het woord ‘werken’ voor. En in de laatste vers de climax, waarin haar eigen werken - dat wil zeggen: haar daden - haar prijzen. De basis voor al die daden en kwaliteiten is haar ontzag voor God, haar relatie met Hem. De boodschap van dit lied is niet zozeer dat een sterke vrouw onvindbaar is - ook Ruth wordt een sterke vrouw genoemd - maar veeleer dat zij van onschatbare waarde, net als vrouwe Wijsheid zelf dat is. Zij is zonder meer het navolgen waard.
“Uitstekend, goede en trouwe dienaar”, hoorden we zojuist in het evangelie, “over weinig waart ge trouw, over veel zal ik u aanstellen. Ga binnen in de vreugde van uw heer.”
Jezus vertelt aan zijn leerlingen een parabel: de parabel van de talenten. Men heeft deze gelijkenis vaak in verband gebracht met de bekwaamheden of met de natuurlijke gaven die een mens bij zijn geboorte krijgt. Maar eigenlijk gaat het daar helemaal niet over. Hier, in de lezing van vandaag, is een talent evenveel waard als 41 kilo zilver - een dagloner werkte daar 15 tot 20 jaar voor - en vertegenwoordigt daarmee een enorme som geld, zodat ook de dienaar met het ene talent er allerminst bekaaid vanaf is gekomen. In de parabel gaat het dan ook niet om de aangeboren gaven van knechten. Het gaat veeleer om het bezit van de heer - van God - dat hij aan ieder van ons geeft en toevertrouwt.
Het gaat dus om Gods woord, om de gaven van het Rijk Gods, en hoe wij daarmee omgaan. De eerste twee dienaren spannen zich voor het Rijk Gods in. Ze wagen zich eraan, durven risico’s te nemen, en met concreet resultaat. De derde dienaar daarentegen, beschouwt het hem toevertrouwde talent als iets vreemds, iets dat hem niet aangaat. Hij stopt het in de grond om het ongeschonden aan zijn heer terug te geven. Deze dienaar is niet lui, zoals diverse vertalingen ons willen doen geloven, maar veeleer bang of laf. Hij is besluiteloos, en zonder vertrouwen. Hij durft het risico van het Rijk Gods niet aan.
In de reactie van de heer, die ons wellicht hard zal overkomen, schuilt een boodschap, namelijk: laat los wat je bezit, durf risico’s te nemen. Niet alleen in de verwezenlijking van het Rijk Gods hier op aarde, in het onderhouden van Gods geboden, maar ook in het leven van iedere dag. Uiteindelijk gaat het om inzet, om de bereidheid, de toewijding, de zorg, de aandacht die wij voor elkaar hebben. Maar wie niet heeft, wie niet bereid is het hem toevertrouwde talent te gebruiken, wie bang is er iets mee te doen, en het daarom maar in de grond verbergt om het te ‘bewaren’, die wordt een ‘onnutte dienstknecht’ genoemd, onbruikbaar voor de opdracht die de heer aan zijn dienaren heeft toevertrouwd.
Het komt dus aan op persoonlijke verantwoordelijkheid die ieder van ons moet nemen in zijn leven met de hem, door God geschonken gaven. Dat wij goed met onze gaven omgaan. Daarbij hoort vindingrijkheid om het toevertrouwde talent productief en effectief te maken. Eenvoudig? Niet echt! Moeilijk van tijd tot tijd? Absoluut! En toch … “Georgia, wij hebben een luide en duidelijke boodschap verzonden”, aldus Keisha Lance Bottoms in haar overwinningsspeech, “Dat wij een leider willen die Georgia op de eerste plek zet, en die opstaat tegen alle chaos die uit Washington DC komt. De afgelopen dagen zei ik: wat als ik jullie vrouw was? Nu ben ik jullie vrouw. En dit is wat ik zal doen. Ik zal nooit stoppen van jullie te houden.” Geldt dit ook voor ons, voor ieder van ons
1e lezing: Spreuken 31, 10-13. 19-20. 30-21; 2e lezing: 1 Tess. 4, 1-6; evangelie: Matteüs 25, 14-30
De evangelietekst uit de Willibrordvertaling 1978:
In die tijd vertelde Jezus zijn leerlingen deze gelijkenis: ‘ Een man riep bij zijn vertrek naar het buitenland zijn dienaars bij zich om hun zijn bezit toe te vertrouwen. Aan de een gaf hij vijf talenten, aan de andere twee, aan een derde een, ieder naar zijn bekwaamheid. Daarna vertrok hij. Die de vijf talenten gekregen had, ging er terstond mee werken en verdiende er vijf bij. Zo verdiende ook degene die de twee gekregen had, er twee bij. Maar die dat ene had gekregen, ging een gat in de grond graven en het geld van zijn heer verbergen. Een hele tijd later kwam de heer van die dienaars terug en hield afrekening met hen. Die vijf talenten gekregen had, trad naar voren en bood nog vijf talenten aan met de woorden: Heer, vijf talenten hebt gij mij toevertrouwd; ziehier, vijf talenten heb ik erbij verdiend. Zijn meester sprak tot hem: Uitstekend, goede en trouwe dienaar, over weinig waart ge trouw, over veel zal ik u aanstellen. Ga binnen in de vreugde van uw heer. Nu trad die van de twee talenten naar voren en zei: Heer, twee talenten hebt gij mij toevertrouwd; ziehier, twee talenten heb ik erbij verdiend. Zijn meester sprak tot hem: Uitstekend, goede en trouwe dienaar, over weinig waart ge trouw, over veel zal ik u aanstellen. Ga binnen in de vreugde van uw heer. Tenslotte trad ook die het ene talent had gekregen naar voren en zei: Heer, ik heb ervaren dat gij een hard mens zijt, die oogst waar gij niet gezaaid hebt en binnenhaalt waar gij niet hebt uitgestrooid. Daarom was ik bang en ben uw talent in de grond gaan verbergen. Hier hebt ge uw eigendom terug. Maar zijn meester gaf hem ten antwoord: Slechte en luie knecht, je wist dus dat ik oogst waar ik niet gezaaid heb en binnenhaal waar ik niet heb uitgestrooid? Daarom had je mijn geld bij de bankiers moeten uitzetten, dan zou ik bij mijn komst mijn bezit met rente teruggekregen hebben. Neemt hem dus dat talent af en geeft het aan wie de tien talenten heeft. Want aan ieder die heeft, zal gegeven worden; maar wie niet heeft, hem zal nog ontnomen worden zelfs wat hij heeft. En werpt die onnutte knecht buiten in de duisternis; daar zal geween zijn en tandengeknars.